Kredi kartı borçlanmasında gelirden çok limitlerin belirleyici olduğu dikkat çekici bir analizle ortaya kondu. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Ekonomi Notları’nda yayımladığı “Kredi Kartı Kullanım Eğilimleri: Gelir Düzeyi ve Limitlerin Rolü” başlıklı çalışmada, kredi kartı bakiyesi ile gelir arasındaki ilişkiyi detaylı biçimde inceledi.
Analize göre, kart limitleri gelir artışından daha hızlı yükseldiğinde borçlanma eğilimi belirgin biçimde güçleniyor. Gelirine kıyasla daha yüksek limite sahip bireyler, kart limitlerini daha düşük oranda kullansalar bile, toplamda daha yüksek kredi kartı borcu taşıyor.
Kredi Kartı Borcu 1,9 Trilyon TL’ye Dayandı
TCMB’nin çalışmasında, kredi kartlarının Türkiye’de tüm gelir gruplarında hem ödeme hem de borçlanma aracı olarak yoğun şekilde kullanıldığı tespit edildi.
Kredi Kayıt Bürosu verilerine göre, 2024 yılı sonu itibarıyla kredi kartı borcu bulunan yaklaşık 29 milyon kişinin toplam borç bakiyesi 1,9 trilyon TL seviyesine ulaştı.
Borçların dağılımı ise oldukça dengesiz:
-
Yaklaşık 15 milyon kişinin kredi kartı bakiyesi 25 bin TL’nin altında
-
150 bin TL’nin üzerinde borcu bulunan 2,9 milyon kişi, toplam borcun yarısından fazlasını oluşturuyor
Kişi başına düşen ortalama kredi kartı bakiyesi, 2024 sonunda 66 bin TL’ye yükselirken, yıllık artış oranı yüzde 52 olarak kaydedildi.
Gelir ile Kart Borcu Arasında Güçlü Bağlantı
KKB verilerinin, Sosyal Güvenlik Kurumu 4A kapsamındaki ücretli çalışanların gelir bilgileriyle karşılaştırılması sonucu, yaklaşık 7 milyon kişi üzerinden yapılan analizde gelir ile kredi kartı bakiyesi arasında güçlü ve pozitif bir ilişki bulundu.
Buna göre;
-
Gelirdeki 1 TL’lik artış, kredi kartı bakiyesini ortalama 0,77 TL artırıyor.
-
Kredi kartı kullanım oranı, düşük gelir grubunda yüzde 40 seviyesinde kalırken, üst gelir grubunda yüzde 90’a yaklaşıyor.
Buna karşın, limit doluluk oranı üst gelir grubunda daha düşük gerçekleşiyor. Bu durum, yüksek gelirli bireylerin kredi kartı dışında alternatif finansman kaynaklarına daha kolay erişebilmesiyle ilişkilendiriliyor.
“Aşırı Limitli” Kart Sahiplerinde Borç Daha Yüksek
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, kart limitlerinin artış hızının borçlanma davranışı üzerindeki etkisi oldu.
Gelir artışının üzerinde kart limiti tanımlanan kişilerde, kredi kartı bakiyesinin gelire olan duyarlılığı daha da artıyor. Bu durum, kart limitlerinin yalnızca harcama kapasitesini değil, borçlanma eğilimini de doğrudan etkilediğini gösteriyor.
Çalışmada, gelir düzeyinin üzerinde kredi kartı limitine sahip “aşırı limitli” bireylerin, gelirlerine oranla daha yüksek kredi kartı borcu taşıdığı tespit edildi. İlginç şekilde bu kişilerin limit doluluk oranları daha düşük olmasına rağmen, toplam borçları gelirlerine kıyasla daha yüksek seviyede bulunuyor.
Borçlanmada Limitler Gelir Kadar Belirleyici
TCMB’nin analizi, kredi kartı borçlanmasının yalnızca gelir artışıyla açıklanamayacağını, kart limitlerinin seviyesi ve artış hızının borç yapısında en az gelir kadar belirleyici olduğunu ortaya koydu.
Analizde kesin bir politika önerisine yer verilmezken, kredi kartı limitlerinin tüketim ve borçlanma davranışlarını anlamada kritik bir gösterge olduğu vurgulandı.