Körfez’de tırmanan gerilim enerji piyasalarında sert kırılmaya yol açtı. İran’ın bölgedeki enerji altyapılarını hedef almasının ardından Katar’ın Ras Laffan tesislerinde LNG üretimini durdurduğu yönündeki gelişmeler, küresel gaz piyasasında deprem etkisi yarattı.
Avrupa’da referans doğalgaz fiyatları bir günde yüzde 40’a varan artış gösterirken, oluşan arz riski 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşındaki kesintilerle kıyaslanır hale geldi.
Avrupa Gaz Fiyatları Ocak 2023’ten Bu Yana Zirvede
LNG arzına ilişkin endişelerle Avrupa doğalgaz vadeli işlemleri yaklaşık 61 euro/MWh seviyesine yükseldi. Fiyatlar bir hafta öncesine göre yüzde 98 artış kaydetti.
Avrupa Gaz Fiyatı Gelişimi
| Gösterge | Seviye |
|---|---|
| Avrupa gaz fiyatı | ~61 euro/MWh |
| Günlük artış | %40’a kadar |
| Haftalık artış | %98 |
| 2022 zirvesi | 343 euro/MWh |
Uzmanlar, fiyatların kısa sürede bu seviyelere çıkmasının arz şokuna ilişkin endişelerin boyutunu gösterdiğini belirtiyor.
120 Milyar Metreküp Risk Altında
Katar ve Ortadoğu kaynaklı LNG arzında uzun süreli kesinti yaşanması halinde yaklaşık 120 milyar metreküplük gazın devre dışı kalabileceği ifade ediliyor.
Karşılaştırma açısından:
| Kriz | Arz Kaybı |
|---|---|
| 2022 Rus gazı kesintisi | ~80 milyar m³ |
| Olası Körfez kesintisi | ~120 milyar m³ |
Bu tablo, hacim bazında riskin Ukrayna savaşındaki arz kaybından daha büyük olabileceğini ortaya koyuyor.
Küresel LNG’nin %20’si Katar’dan
Katar, küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sini sağlıyor. Boru hattı alternatiflerinin sınırlı olması nedeniyle özellikle Asya ve Avrupa için “marjinal arz sağlayıcı” konumunda bulunuyor.
LNG’nin toplam gaz arzı içindeki payı yüzde 7–8 civarında olsa da fiyat oluşumunda belirleyici rol oynuyor. Bu nedenle Katar’daki bir kesinti, doğrudan ithalat payı düşük olan ülkelerde bile fiyatları yukarı çekiyor.
En Kırılgan Ülkeler
LNG’ye En Bağımlı Pazarlar
| Ülke | Bağımlılık Düzeyi |
|---|---|
| Pakistan | LNG’nin %99’u Katar ve BAE |
| Hindistan | İhtiyacın yarısından fazlası Körfez |
| Bangladeş | Körfez ağırlıklı |
| Çin | Katar’ın en büyük müşterilerinden |
| Güney Kore | LNG ağırlıklı enerji karışımı |
| Tayvan | LNG yoğun tüketim |
| İtalya | Katar payı ~%30’a yakın |
Özellikle Asya pazarlarında kömüre dönüş riskinin yeniden gündeme gelebileceği konuşuluyor.
Borsalar ve Metal Piyasası da Etkilendi
Artan enerji maliyetleri küresel borsalarda satış dalgasına yol açtı:
| Endeks | Günlük Değişim |
|---|---|
| Stoxx Europe 600 | -%3,3 |
| DAX | -%3,7 |
| S&P 500 vadeli | -%1,8 |
| Nasdaq 100 vadeli | -%2,3 |
Enerji krizinin etkisi yalnızca gazla sınırlı kalmadı. Londra Metal Borsası’nda alüminyum fiyatı yüzde 3,5 artarak 3.200 doların üzerine çıktı.
Ortadoğu, küresel alüminyum ergitme kapasitesinin yaklaşık yüzde 8’ini barındırıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir uzun süreli aksama, sevkiyat gecikmeleri ve maliyet artışları yoluyla piyasayı sıkılaştırabilir.
Japonya’da Prim Artışı Gündemde
Asya tarafında ikinci çeyrek sevkiyat prim görüşmeleri sürerken, Japonya’da ton başına 195 dolar olan primin 220–250 dolar aralığına çıkabileceği belirtiliyor. Japonya, birincil alüminyum ithalatının yaklaşık yüzde 20’sini Ortadoğu’dan karşılıyor.
Küresel Ekonomi İçin Risk: Stagflasyon Senaryosu
Enerji fiyatlarındaki sert artış:
-
Enflasyon baskısını artırabilir
-
Büyüme görünümünü zayıflatabilir
-
Merkez bankalarının politika alanını daraltabilir
Yatırımcıların kısa süreli gerilim beklentisinden uzun soluklu çatışma senaryosuna geçmesi, riskten kaçış eğilimini güçlendirdi.
Kritik Soru: Hürmüz Açık Kalacak mı?
Uzmanlara göre belirleyici unsur, Hürmüz Boğazı’nın ulaşıma açık kalıp kalmayacağı. Küresel petrol ve LNG akışının önemli kısmının bu hat üzerinden gerçekleşmesi, enerji arz güvenliğini doğrudan etkiliyor.
Boğazda uzun süreli bir kesinti, 2022’deki enerji krizini geride bırakabilecek büyüklükte bir şok yaratabilir.