Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan “Bölgesel Satın Alma Gücü Paritesi, 2024” araştırması, Türkiye’de şehirler arasındaki yaşam maliyeti farklarını net biçimde gözler önüne serdi. Çalışmaya göre, İstanbul yaşamak için en pahalı şehir olurken, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da aynı gelirle daha fazla mal ve hizmet satın almak mümkün.
Tüketim harcamaları esas alınarak hazırlanan araştırma, bölgeler arası fiyat düzeylerini ve gelirlerin satın alma gücünü karşılaştırıyor. Ortaya çıkan tablo ise gelir dağılımındaki bozulmanın şehirler arasında ne kadar derinleştiğini gösteriyor.
İstanbul ile Doğu Arasında Açılan Makas Dikkat Çekiyor
Araştırma sonuçları, özellikle İstanbul ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu illeri arasında belirgin bir fiyat farkı bulunduğunu ortaya koydu. İstanbul’da belirli bir bütçeyle sınırlı miktarda alınabilen ürün ve hizmetler, doğudaki birçok ilde çok daha düşük maliyetle karşılanabiliyor.
Bu fark; konut, sağlık ve temel hizmetler gibi zorunlu harcama kalemlerinde daha da belirgin hale geliyor. Örneğin Şırnak’ta yaşayan bir vatandaş, aynı gelirle İstanbul’dakine kıyasla daha yüksek bir yaşam standardına ulaşabiliyor.
Ankara, İstanbul’a Kıyasla Daha Uygun
TÜİK verileri, başkent Ankara’nın yaşam maliyeti açısından İstanbul’un gerisinde kaldığını gösteriyor. Özellikle konut, ulaşım, gıda ve sağlık harcamalarında Ankara’nın daha avantajlı olduğu görülüyor.
İstanbul’un Ankara’ya göre daha pahalı olduğu tek ana kalem ise otel ve lokanta harcamaları olarak öne çıkıyor. Bunun dışındaki birçok harcama grubunda başkentte fiyatlar daha erişilebilir seviyede.
Tarım Bölgelerinde Gıda Fiyatları Şaşırtıyor
Araştırmanın dikkat çeken başlıklarından biri de tarımın yoğun olduğu bölgelerdeki yüksek gıda fiyatları oldu. Balıkesir ve Çanakkale’yi kapsayan TR22 Bölgesi, gıda ve alkolsüz içeceklerde Türkiye’nin en pahalı bölgeleri arasında yer aldı.
Bu bölgede yalnızca gıda değil, genel tüketim harcamaları da Türkiye ortalamasının üzerinde seyretti. Benzer bir tablo, Aydın, Denizli ve Muğla’yı kapsayan TR32 Bölgesi için de geçerli oldu.
İstanbul’da 1.000 TL, Doğu’da 1.231 TL Ediyor
Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri ise şehirler arası satın alma gücü farkı oldu. TÜİK verilerine göre:
-
İstanbul’da harcanan 1.000 TL,
-
Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt’te 1.231 TL alım gücüne karşılık geliyor.
Bu tablo, büyükşehirlerde gelirlerin nominal olarak yüksek görünmesine rağmen, gerçek yaşam maliyetleri dikkate alındığında alım gücünün ciddi biçimde eridiğini ortaya koyuyor.
Uzmanlara Göre Bölgesel Dengesizlik Derinleşiyor
Ekonomi uzmanları, ortaya çıkan verilerin yalnızca fiyat farklarını değil, bölgesel gelir adaletsizliğini de yansıttığını belirtiyor. Büyükşehirlerde artan kira, ulaşım ve hizmet maliyetleri, ücret artışlarını gölgede bırakırken; daha düşük gelirli bölgelerde yaşam maliyetlerinin görece düşük olması alım gücünü yukarı çekiyor.