Merkez Bankası’nın blogunda yayımlanan yeni analiz, hanehalkının enflasyon beklentilerinin neden manşet enflasyonun üzerinde seyrettiğini ortaya koydu. “Hissedilen enflasyon” kavramı beklentilerdeki ayrışmanın temel nedeni olarak öne çıktı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) uzmanları Furkan Höçük, Ahmet Bilal Kurtoğlu ve ekonomist Halil İbrahim Korkmaz tarafından hazırlanan “Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon” başlıklı çalışma, Merkezin Güncesi blogunda yayımlandı.
Analiz, enflasyon beklentilerinin sadece bir algı değil; tüketim kararlarından tasarruf eğilimine, portföy tercihlerinden fiyatlama davranışlarına kadar geniş bir alanı etkilediğini vurguluyor.
Hanehalkı Beklentileri Neden Daha Yüksek?
Son 10 yıllık veriler, hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisinin çoğu dönemde gerçekleşen enflasyonun belirgin şekilde üzerinde kaldığını gösteriyor.
Üstelik bu durum yalnızca yüksek enflasyon dönemlerine özgü değil. Enflasyonun tek hanede seyrettiği yıllarda dahi hanehalkı beklentileri ortalama olarak enflasyonun yaklaşık 10 puan üzerinde gerçekleşti.
Üç Kesim Arasındaki Fark
| Grup | Beklenti Seviyesi | Tahmin Hata Payı |
|---|---|---|
| Piyasa Katılımcıları | Manşet enflasyonun altında | En düşük |
| Reel Sektör | Enflasyona daha yakın | Orta |
| Hanehalkı | Enflasyonun belirgin üzerinde | En yüksek |
Analize göre 12 ay sonrası gerçekleşen enflasyonu tahmin etmede en düşük hata payı piyasa katılımcılarında, en yüksek hata payı ise hanehalkında görülüyor.
Küresel Bir Eğilim
Bu ayrışma yalnızca Türkiye’ye özgü değil. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde de hanehalkı beklentileri genellikle mevcut enflasyonun ve profesyonel tahminlerin üzerinde seyrediyor.
Özellikle uzun yıllar yüzde 2 civarında enflasyon yaşayan ülkelerde dahi hanehalkı beklentilerinin yüzde 10 seviyelerinde yoğunlaşması dikkat çekiyor.
“Hissedilen Enflasyon” Ne Anlama Geliyor?
Analizde ayrışmanın temel nedeni olarak “hissedilen enflasyon” gösteriliyor.
Hissedilen enflasyon; tüketicilerin günlük yaşamda sık karşılaştığı fiyat artışlarına dayalı algıyı ifade ediyor. Özellikle sık tüketilen ve bütçede yüksek paya sahip kalemler bu algıyı güçlendiriyor.
Türkiye’de Öne Çıkan Kalemler
-
Gıda
-
Enerji
-
Kira
TCMB analizine göre Türkiye’de gıda ve enerjiye ek olarak kira enflasyonu da beklentileri yukarı çeken önemli bir unsur.
Uzun süre manşet enflasyonun üzerinde seyreden kira artışları, hanehalkının fiyat artışını daha yüksek hissetmesine neden oluyor.
Yuvarlama Etkisi Dikkat Çekiyor
Çalışmada dikkat çeken bir başka bulgu ise beklentilerin belirli eşiklerde yoğunlaşması.
Hanehalkı beklentilerinin çoğu ülkede yüzde 5, yüzde 10 gibi yuvarlak seviyelerde toplanması, algı ve yuvarlama etkisinin güçlü olduğunu gösteriyor.
İletişimin Rolü
Analiz, merkez bankası iletişiminin beklentiler üzerindeki etkisine de vurgu yapıyor.
Türkiye’de televizyon ve radyo ile birlikte sosyal medya da hanehalkının enflasyon bilgisi aldığı başlıca mecralar arasında yer alıyor.
Bu durum, TCMB’nin farklı kanallardan yürüttüğü iletişim faaliyetlerinin dezenflasyon süreci açısından kritik olduğunu ortaya koyuyor.
Beklentilerde İyileşme Beklentisi
TCMB çalışmasında şu değerlendirme yapılıyor:
-
Hanehalkı beklentileri yapısal olarak yüksek seyrediyor.
-
Temel belirleyici hissedilen enflasyon.
-
Gıda, enerji ve kira kalemleri beklentileri yukarı çekiyor.
-
Sıkı para politikası ve düşen enflasyonla birlikte beklentilerin kademeli iyileşmesi bekleniyor.
Beklentilerin seviyesinden çok, eğiliminin önem kazandığı vurgulanıyor.