Meslek bugün ticaret ve esnaf odaları, federasyonlar, dernekler ve marka ağları arasında temsil ediliyor. Bunlar değerlidir; fakat kişisel lisans, bağımsız sicil ve kanuni disiplin yetkisi aynı şey değildir.
Dağınık temsil sorunu
Gayrimenkul işletmeleri hukuki statülerine göre ticaret ve sanayi odaları veya esnaf ve sanatkâr odalarıyla ilişki kurabilir. Sektörde ayrıca çok sayıda dernek, federasyon, meslek komitesi ve marka ağı bulunmaktadır. Bu yapılar eğitim, temsil ve dayanışma açısından önemlidir.
Ancak mesleğe giriş, kişisel sicil, etik standart, şikâyet, disiplin ve lisansın askıya alınması için ülke çapında tek ve doğrulanabilir bir meslek sistemi bulunmaz. Vatandaş bir danışmanın geçmişini ve güncel lisansını bağımsız sicilden göremez.
Temsil ile düzenleme birbirinden ayrılmalı
Meslek kuruluşu sektörün çıkarını temsil ederken aynı zamanda tüketici şikâyetini soruşturacaksa çıkar çatışması doğabilir. Bu nedenle düzenleyici kurul, meslek temsilcileri yanında tüketici, hukuk, üniversite ve kamu temsilcilerini içermeli; soruşturma ile karar organı ayrılmalıdır.
Disiplin kararı gerekçeli olmalı, orantılı yaptırım uygulanmalı ve yargı yolu açık bulunmalıdır. Meslek kuruluşu savunuculuk yapabilir; lisans ve disiplin ise kamu güvencesi ve bağımsız usulle yürütülmelidir.
Kamu sicilinde ne görünmeli?
Sicilde kişinin lisans numarası, lisans seviyesi, bağlı işletme, faaliyet durumu, sürekli eğitim uyumu, mesleki sigorta ve kesinleşmiş askı veya men kararları görülebilir. Müşteri listesi, işlem ayrıntısı ve kişisel adres gibi veriler kamuya açılmamalıdır.
KVKK gereği veri amaçla sınırlı, doğru, güncel ve güvenli tutulmalıdır. Kamu yararı ile mahremiyet arasında denge kurulmalı; disiplin kayıtlarının yayım süresi ve silinme koşulları kanunda belirlenmelidir.
Avrupa modelleri
Belçika IPI/BIV mesleğe giriş, sicil, etik, disiplin ve yetkisiz faaliyetle mücadelede merkezî rol oynar. İrlanda bağımsız Property Services Regulatory Authority aracılığıyla lisans, sicil, standart, şikâyet ve yaptırım yürütür. Fransa kart kayıtlarını CCI France düzeyinde merkezileştirir.
Türkiye için doğrudan bir ülke kopyası yerine, kamu gözetiminde bağımsız düzenleyici kurul ile demokratik meslek temsilini ayıran karma model düşünülebilir.
TicariGM360’ın görüşü
 |
Mesleğin sesi olmalı; fakat bu ses tek bir derneğin, odanın veya markanın sesi olmamalıdır. Ülke çapında kişisel sicil, ortak etik standardı ve adil disiplin sistemi kurulmadan vatandaş hangi profesyonelin gerçekten yetkin ve güvenilir olduğunu ayırt edemez. |
Çözüm Önerileri
- Kamu tüzel kişiliği veya bağımsız kurul niteliğinde Gayrimenkul Hizmetleri Kurulu oluşturulması.
- Ulusal kişisel lisans ve işletme sicilinin kamuya açık doğrulama ekranı.
- Meslek, tüketici, üniversite, hukuk ve kamu temsilcilerinden dengeli yönetim.
- Soruşturma, disiplin kararı ve itiraz organlarının birbirinden ayrılması.
- Uyarı, kınama, para cezası, eğitim tamamlama, askı ve men şeklinde kademeli yaptırım.
- Kesinleşmiş kararların ölçülü süreyle sicilde gösterilmesi ve yargı denetimi.
- Meslek politikası için yıllık veri, şikâyet ve disiplin raporu yayımlanması.
Kaynakça ve Resmî Dayanaklar
[1] Ticaret Bakanlığı – Odalar ve Borsalar Mevzuatı: https://ticaret.gov.tr/ic-ticaret/mevzuat/odalar-ve-borsalar
[2] KVKK – Kişisel Verilerin İşlenmesi: https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/2048/Kisisel-Verilerin-Islenmesi
[3] Belçika IPI/BIV – Kurumun Görevleri: https://www.ipi.be/ipi/au-sujet-de-lipi
[4] İrlanda – Düzenleyici Kurumun Görevleri, Madde 11: https://www.irishstatutebook.ie/eli/2011/act/40/section/11/enacted/en/html
[5] Fransa – Loi n° 70-9 du 2 janvier 1970 (Hoguet Kanunu): https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000000512228/
