Kanunun amacı ile mesleğin ihtiyacı aynı değil
6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun; perakende işletmelerin açılış, faaliyet ve denetim koşulları, tedarik zinciri ve piyasanın düzenli işlemesi için genel bir çerçeve oluşturur. Taşınmaz ticaretine ilişkin Yönetmelik de bu kanunun verdiği düzenleme yetkisine dayanır. Bu yapı işletme faaliyetinin denetlenmesi için işlevseldir; fakat gayrimenkul danışmanlığının bir “profesyonel meslek” olarak bütün unsurlarını açıklamak için tasarlanmamıştır.
Gayrimenkul danışmanı yalnız mal veya hizmet satan bir perakende işletme çalışanı değildir. Taşınmazın hukuki ve teknik bilgilerinin toplanması, fiyat görüşünün oluşturulması, alıcı talebinin değerlendirilmesi, teklif ve pazarlık sürecinin yönetilmesi, kişisel ve mali verilerin işlenmesi ve milyonlarca liralık kararın belgelenmesi gibi güvene dayalı görevler yürütür.
Eksik kalan kanuni alanlar
Perakende ticaret temelli yapı; korunan unvanları, kişisel lisansın şartlarını, bağımsız mesleki sicili, çıkar çatışması rejimini, müşteri parasının ayrı tutulmasını, zorunlu mesleki sorumluluk sigortasını, tazmin fonunu ve mesleğe özgü disiplin sistemini açık bir bütün hâlinde kurmaz.
Bunların bir kısmı yönetmelik, sözleşme, genel borçlar hukuku veya idari uygulama yoluyla karşılanabilir. Fakat vatandaşın kime güveneceği, danışmanın hangi yetki ve sorumluluğa sahip olduğu, ağır ihlalde lisansın nasıl askıya alınacağı gibi temel meseleler kanun seviyesinde görünür olmalıdır.
Kanun-yönetmelik görev paylaşımı nasıl olmalı?
Yeni meslek kanunu; amaç, kapsam, unvan, lisans, temel ödevler, sözleşme esasları, müşteri parası, sigorta, sicil, disiplin, denetim ve yaptırımın omurgasını kurmalıdır. Yönetmelik; başvuru belgeleri, sınav modülleri, sürekli eğitim saatleri, elektronik kayıt formatı ve teknik entegrasyon gibi ayrıntıları belirlemelidir.
Bu ayrım hem hukuki güvenlik hem de teknolojik esneklik sağlar. Kanun temel güvenceleri sık değişen idari tercihlerden korurken, yönetmelik dijital sistemleri kanun değişikliği gerektirmeden güncelleyebilir.
AB Hizmetler Direktifi bize ne söylüyor?
AB Hizmetler Direktifi mesleklerin lisansa bağlanmasını yasaklamaz. Ancak izin sisteminin ayrımcı olmamasını, kamu yararıyla gerekçelendirilmesini, koşullarının açık ve önceden bilinebilir olmasını ve hedefe göre ölçülü kurulmasını ister. Başvuruların tek temas noktası ve elektronik işlemlerle kolaylaştırılması da önemli bir ilkedir.
Bu nedenle Türkiye’de kanun çıkarılırken “ne kadar çok şart, o kadar kaliteli meslek” yaklaşımı benimsenmemelidir. Her diploma, staj, sınav, sermaye ve işyeri şartı hangi somut tüketici riskini azalttığıyla açıklanmalıdır.
TicariGM360’ın görüşü
 |
Perakende Ticaret Kanunu’nun yanlış veya değersiz olduğunu söylemiyorum. Bu kanun önemli bir başlangıç zemini sağladı. Ancak dev bir profesyonel hizmeti, yalnız işletme faaliyetinin alt başlığı olarak bırakmak artık yeterli değildir. Mesleğin kanunu perakende düzenini tamamlamalı; onun yerini almak için değil, eksik bıraktığı statüyü kurmak için hazırlanmalıdır. |
Çözüm Önerileri
- 6585 sayılı Kanun ile kurulacak meslek kanunu arasındaki görev ayrımının açık yazılması.
- Temel mesleki hak, yükümlülük ve yaptırımların kanunda; teknik ayrıntıların yönetmelikte düzenlenmesi.
- Her yeni giriş şartı için kamu yararı ve ölçülülük gerekçesi hazırlanması.
- Tek dijital başvuru ve lisans yenileme portalı kurulması.
- Kanun taslağı için tüketici, üniversite, sektör, hukuk ve kamu temsilcilerinin katıldığı etki analizi yapılması.
Kaynakça ve Resmî Dayanaklar
[1] Ticaret Bakanlığı – Sektörel Ticaret Mevzuatı: https://ticaret.gov.tr/ic-ticaret/mevzuat/sektorel-ticaret
[2] Ticaret Bakanlığı – Taşınmaz Ticareti: https://ticaret.gov.tr/ic-ticaret/tasinmaz-ticareti
[3] EUR-Lex – Services Directive 2006/123/EC: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32006L0123
[4] EUR-Lex – Proportionality Test Directive (EU) 2018/958: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2018/958/oj/eng
[5] İrlanda – Property Services (Regulation) Act 2011: https://www.irishstatutebook.ie/eli/2011/act/40/enacted/en/print
