Ticaret Bakanlığının 11 Ağustos’ta açıkladığı verilere göre Türkiye’deki 19 serbest bölgeden ocak–temmuz döneminde yapılan ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,9 artarak 7,7 milyar dolara ulaştı. Temmuz ihracatı yüzde 11,3 artışla 1 milyar 152 milyon dolar oldu ve aylık hacim 1 milyar doların üzerindeki seyrini korudu. Yedi aylık ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 160,9, temmuz oranı ise yüzde 152,5 olarak hesaplandı. Veriler serbest bölgelerin toplamda net ihracatçı yapı sergilediğini gösteriyor.
Teknoloji yoğunluğu güçlendi
Ocak–temmuz döneminde serbest bölgelerin toplam satışları içinde ihracatın payı yüzde 76,8’e çıkarak yedi aylık dönemler için en yüksek seviyeye ulaştı. Orta-ileri teknoloji ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 50,4, yüksek teknoloji ürünlerinin payı yüzde 7 oldu; iki grubun toplamı yüzde 57,4’e yükseldi. Bu dağılım, serbest bölgelerdeki alan talebinin yalnız depolama ve basit montajdan ibaret olmadığını gösteriyor. Temiz üretim, kontrollü ortam, güçlü enerji, test laboratuvarı ve nitelikli ofis ihtiyacı daha fazla öne çıkıyor.
Firma ve istihdam ölçeği
Bakanlık verilerine göre 19 serbest bölgede 474’ü yabancı olmak üzere 1.934 kullanıcı firma faaliyet gösteriyor ve bu firmalar 87 bin 655 kişiye doğrudan istihdam sağlıyor. Tahsis edilen 2 bin 795 faaliyet ruhsatının 2 bin 97’si yerli, 698’i yabancı kullanıcılara ait. Üretim konulu faaliyet ruhsatlarının toplam içindeki payı geçen yıla göre artarak yüzde 44,6’ya ulaştı. Kullanıcı ve ruhsat yapısı, altyapısı hazır sanayi parselleri ile uzun süreli kullanım hakkı modellerinin yatırımcı açısından önemini koruduğuna işaret ediyor.
Bölgeler arasında farklılaşma
Ege Serbest Bölgesi yedi aylık ihracatını yüzde 7,2 artırarak 1 milyar 963 milyon dolara çıkardı ve toplam serbest bölge ihracatının yüzde 25,5’ini tek başına gerçekleştirdi. Bursa Serbest Bölgesi yüzde 32,7 artışla 1 milyar 205 milyon dolara ulaştı. Antalya Serbest Bölgesi temmuzda yüzde 227,2 artışla 115,1 milyon dolar, yedi ayda ise yüzde 40,2 artışla 447 milyon dolar ihracat yaptı. Adana–Yumurtalık Serbest Bölgesi de yüzde 32,3 artışla 341 milyon dolara yükseldi.
TicariGM360 değerlendirmesi
Rekor ihracat, serbest bölgelerde arsa ve kapalı alan talebinin otomatik olarak aynı oranda arttığı anlamına gelmiyor; kapasite kullanımı, boş parsel stoku, ruhsat süresi ve yatırım programı ayrıca izlenmeli. Bununla birlikte teknoloji yoğun ürün payının yüzde 57,4’e çıkması, gayrimenkul kalitesinin metrekaresinden daha önemli hale geldiğini gösteriyor. Enerji yedekliliği, gümrük akışı, liman bağlantısı, yangın güvenliği ve genişleme alanı; kullanıcıların lokasyon kararında birlikte değerlendirilecek. Önümüzdeki dönemde bölge bazında yeni yatırım ruhsatları ve tahsisler haberin somut gayrimenkul karşılığını gösterecek.
Kapasite yatırımı için sonraki sinyaller
Rekorun sahaya yansımasını ölçmek için boş parsel oranları, yeni kullanıcı başvuruları, üretim ruhsatları ve kapalı alan yatırımları izlenmeli. Ege ve Bursa’daki yüksek hacim, mevcut kümelenmenin gücünü gösterirken Antalya ve Adana–Yumurtalık’taki hızlı artış yeni kapasite gereksinimini öne çıkarabilir. Bununla birlikte aylık ihracat oynaklığı tek başına kalıcı yapılaşma kararı üretmez. Bölge işletici şirketlerinin yatırım bütçeleri, altyapı genişletmeleri ve kullanıcı sözleşmeleri açıklandığında ihracat verisinin gayrimenkul piyasasına gerçek aktarımı daha net görülecek.