Türkiye’nin şehircilikte dijital dönüşüm yol haritasını belirleyecek “2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı”na ilişkin Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yayımlandı. Yeni dönemde akıllı şehir dönüşümü, veri yönetimi, yapay zekâ destekli karar alma mekanizmaları, dijital güvenlik ve şehir hizmetlerinin entegrasyonu öncelikli alanlar arasında yer alacak. Plan yalnızca kent merkezlerini değil, kırsal kesimleri de kapsayacak.
Türkiye’de şehirlerin dijital dönüşümüne yönelik yeni dönem başlıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasıyla yayımlanan genelgeyle, önceki 2020-2023 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı’nın ardından 2030 hedeflerini kapsayan yeni yol haritası ortaya konuldu.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan yeni stratejinin vizyonu ise “İleri toplum, ileri teknoloji, sürdürülebilir ve dirençli dünya” olarak belirlendi.
Bakanlığın daha önce yürüttüğü hazırlık çalışmalarında da 2030 planının yerli ve milli yenilikçi teknolojilerin yaygınlaştırılması, veri altyapısının geliştirilmesi ve şehirlerin dijital dönüşümünün desteklenmesi amacıyla hazırlandığı belirtilmişti.
Yapay Zekâ Şehir Yönetimine Giriyor
Yeni stratejinin en dikkat çekici başlıklarından biri yapay zekâ destekli karar alma mekanizmaları olacak.
Genelgeye göre şehirlerden kırsal kesimlere kadar akıllı şehir hizmetlerinin entegrasyonuna ve dijital şehir yönetimine öncelik verilecek.
Bu kapsamda özellikle;
- akıllı şehir dönüşümü,
- veri yönetimi,
- yapay zekâ destekli karar alma sistemleri,
- dijital şehir yönetimi,
- entegre akıllı şehir hizmetleri,
- dijital güvenlik
yeni dönemin temel çalışma alanları arasında bulunuyor.
Bakanlığın mevcut çalışmalarında da şehirlerin dijital dönüşümünü destekleyen platformlar geliştiriliyor. Akıllı Şehir Dijital Yönetim Platformu’nun farklı teknolojileri bir araya getirerek şehir yönetiminin daha verimli, sürdürülebilir ve katılımcı hale getirilmesini amaçladığı belirtiliyor.
Aynı Yatırımın Birden Fazla Kez Yapılmasının Önüne Geçilecek
Yeni dönemde yalnızca teknoloji yatırımlarının artırılması değil, bu yatırımların birbirleriyle çalışabilir hale getirilmesi de hedefleniyor.
Önceki stratejinin temel amaçlarından biri olan kaynakların etkin kullanılması, mükerrer yatırımların önlenmesi ve ortak standartların geliştirilmesi 2030 yaklaşımında da önemini koruyor.
Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulunun kararlarında da akıllı şehir altyapılarının birden fazla kurum tarafından kullanılabilecek şekilde geliştirilmesi ve mükerrer altyapı yatırımlarının önlenmesi gerektiği belirtilmişti.
Bu yaklaşım, belediyeler ve kamu kurumlarının birbirinden bağımsız dijital sistemler kurması yerine veri paylaşabilen ve ortak standartlarla çalışan bir şehir teknolojileri altyapısının geliştirilmesini hedefliyor.
Dijital Güvenlik En Üst Seviyede Tutulacak
Akıllı şehirlerde kullanılan sensörler, veri platformları, ulaşım sistemleri ve dijital kamu hizmetlerinin yaygınlaşması beraberinde siber güvenlik ihtiyacını da artırıyor.
Genelgede bu nedenle dijital güvenlik tedbirlerinin en üst düzeyde tutulması gerektiğine özel vurgu yapıldı.
Kamu kurumları ve yerel yönetimlerden gerekli güvenlik önlemlerini alarak yenilikçi, çevreci ve kapsayıcı projeler geliştirmeleri istendi.
2030 stratejisinin hazırlık çalışmalarında şehirlerin afet, salgın hastalık ve çatışma risklerine karşı daha dirençli ve güvenli hale getirilmesi gerektiği de karar altına alınmıştı.
Akıllı Şehir Dönüşümü Kırsala da Yayılacak
2030 stratejisinin önemli farklılıklarından biri dönüşümün yalnızca büyük kentlerin merkezleriyle sınırlı tutulmaması.
Yeni yaklaşım şehirlerden kırsal kesimlere kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulu da stratejinin hazırlanması sırasında yalnızca şehir merkezlerine değil, kırsal alanlara ve köylere de odaklanılması yönünde karar almıştı.
Böylece dijital şehircilik uygulamalarının farklı büyüklükteki yerleşimlere yayılması hedefleniyor.
Belediyeler İçin Akıllı Şehir Yol Haritaları Hazırlanacak
2030 stratejisinin sahadaki en önemli uygulayıcıları arasında yerel yönetimler bulunuyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Mart 2026’da yerel yönetimlerin kendi Akıllı Şehir Stratejisi ve Yol Haritalarını hazırlamalarına yönelik destek programı başlattı.
Program öncelikli olarak büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu 100 binin üzerindeki ilçe belediyelerini kapsıyor. Bakanlık finansman ve rehberlik desteğiyle belediyelerin kendi dijital dönüşüm önceliklerini belirlemesini ve uygulanabilir yol haritaları oluşturmasını hedefliyor.
81 İlin Akıllı Şehir Seviyesi Ölçülüyor
Türkiye’nin akıllı şehir dönüşümünde illerin mevcut durumunun ölçülmesine yönelik çalışmalar da yürütülüyor.
Bakanlığın Akıllı Şehir Olgunluk Değerlendirme Modeli, şehirlerin teknoloji, insan, kurum, altyapı ve akıllı şehir uygulamalarına yönelik hazırbulunuşluk seviyelerini değerlendirmek amacıyla kullanılıyor.
Bakanlığın açıklamasına göre 81 ilin 2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarına ilişkin akıllı şehir olgunluk ölçümleri tamamlandı. 2030 stratejisinin 26’ncı eylemi kapsamında bu çalışmaların sürdürülmesi ve Akıllı Şehir Endeksi’nin devamlılığının sağlanması hedefleniyor.
Modelde uluslararası ISO 37120, ISO 37122 ve ISO 37123 standartlarından yararlanılıyor.
Türkiye’de Binlerce Akıllı Şehir Projesi Sisteme Kaydedildi
Akıllı Şehir Ekosistemi platformundaki mevcut verilere göre sistemde 2 binden fazla proje, yüzlerce ürün, uygulama ve çözüm bulunuyor. Platform kamu kurumlarını, yerel yönetimleri, üniversiteleri, şirketleri ve diğer paydaşları ortak bir ekosistemde buluşturuyor.
Yeni stratejiyle birlikte bu ekosistemin daha standart, güvenli ve birlikte çalışabilir bir yapıya dönüştürülmesi amaçlanıyor.
Gayrimenkul ve Şehircilikte Yeni Bir Teknoloji Dönemi
2030 stratejisinin uygulamaya geçmesi yalnızca belediyelerin dijital hizmetlerini değil; ulaşım, enerji, altyapı, çevre, afet yönetimi, bina teknolojileri, şehir planlama ve gayrimenkul geliştirme süreçlerini de yakından ilgilendiriyor.
Özellikle şehir verilerinin ortak standartlarla üretilmesi ve yapay zekâ destekli karar mekanizmalarının yaygınlaşması, gelecekte yatırım ve planlama kararlarının daha fazla veriye dayalı yürütülmesinin altyapısını oluşturabilir.
Ancak genelgenin yayımlanması, bütün bu uygulamaların Türkiye genelinde aynı anda hayata geçtiği anlamına gelmiyor. Somut sonuçlar; Eylem Planı kapsamındaki projelerin takvimine, sorumlu kurumların uygulamalarına, finansmana ve yerel yönetimlerin dönüşüm çalışmalarına bağlı olacak.
2030’a uzanan yeni dönemin temel hedefi ise teknoloji kullanımını tek başına artırmak yerine, veri üreten, veriyi paylaşabilen, yapay zekâdan yararlanan, güvenli ve birbiriyle entegre çalışan şehir sistemleri oluşturmak olarak öne çıkıyor.