Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından yaşanan nüfus hareketlerinin konut piyasasına etkilerini ele alan yeni bir analiz yayımladı.
“Konut Piyasası Baskıları ve Deprem Sonrası Yerinden Edilme: 2023 Türkiye Depremlerinden Bulgular” başlıklı çalışmada, kitlesel göçün özellikle kiralık konut piyasasında talep artışına neden olduğu ortaya konuldu.
Araştırmada, çevrim içi emlak ilanı verileri ile ekonometrik analiz yöntemlerinden yararlanılarak deprem sonrası oluşan piyasa hareketleri incelendi.
En büyük etki kiralık konut piyasasında görüldü
TCMB’nin analizine göre, deprem sonrasında farklı illere yönelen yoğun göç hareketi kiralık konut talebini önemli ölçüde artırdı.
Araştırmada, oluşan talep artışının özellikle kira piyasasında hissedildiği belirtilirken, ticari gayrimenkul tarafında ise benzer ölçüde bir etkinin tespit edilmediği ifade edildi.
Bu durumun, deprem sonrası yer değiştiren hanelerin öncelikli olarak barınma ihtiyacına yönelmesinden kaynaklandığı değerlendirildi.
Ticari gayrimenkulde belirgin etki görülmedi
Çalışmada dikkat çeken bulgulardan biri de ticari gayrimenkul piyasasına ilişkin oldu.
Analize göre, deprem sonrası oluşan göç hareketi konut kiralarını etkilerken, iş yeri ve ticari gayrimenkul piyasasında istatistiksel olarak anlamlı bir değişim gözlemlenmedi.
Bu sonuç, göç eden nüfusun öncelikle konut ihtiyacını karşılamaya yöneldiğine işaret ediyor.
En fazla artış büyük ve yeni konutlarda yaşandı
TCMB’nin çalışmasında kira artışlarının tüm konutlarda aynı düzeyde gerçekleşmediği de vurgulandı.
Analize göre kira baskısı özellikle;
- Çok odalı konutlarda,
- Yeni inşa edilmiş yapılarda
daha belirgin şekilde hissedildi.
Araştırmada bu durumun, depremden etkilenen ailelerin kalabalık hane yapısı ve daha güvenli olduğu düşünülen yeni binalara yönelme eğilimiyle uyumlu olduğu değerlendirildi.
Çalışmanın öne çıkan bulguları
| Bulgular | Değerlendirme |
|---|---|
| En fazla etkilenen piyasa | Kiralık konut piyasası |
| Talep artışının nedeni | Deprem sonrası kitlesel göç |
| Ticari gayrimenkul | Anlamlı etki tespit edilmedi |
| Kira artışının yoğun olduğu konutlar | Çok odalı ve yeni konutlar |
| Kullanılan yöntem | Çevrim içi ilan verileri ve ekonometrik analiz |
Göç ağları ve coğrafi yakınlık etkili oldu
Araştırmada il bazında yapılan değerlendirmelerde kira artışlarını etkileyen iki temel unsur öne çıktı.
Bunlar;
- Deprem bölgesiyle coğrafi yakınlık,
- Daha önce oluşmuş göç ağları.
TCMB’ye göre depremden göç alan illerde mevcut sosyal ve akrabalık bağlarının güçlü olması, yer değiştiren nüfusun belirli şehirlerde yoğunlaşmasına ve kiralık konut talebinin bu bölgelerde daha fazla artmasına neden oldu.
Konut piyasasında talep dinamikleri değişti
Analiz, büyük ölçekli doğal afetlerin yalnızca etkilenen bölgeleri değil, göç alan şehirlerin konut piyasasını da doğrudan etkileyebildiğini ortaya koyuyor.
Uzmanlar, özellikle kiralık konut piyasasında yaşanan talep değişimlerinin konut arzı, kira seviyeleri ve bölgesel yerleşim tercihleri üzerinde uzun vadeli etkiler oluşturabileceğine dikkat çekiyor.