Türkiye’de kentsel dönüşüm projeleri, son yılların en ağır maliyet baskısıyla karşı karşıya kaldı. İnşaat sektöründe demirden çimentoya, işçilikten lojistiğe kadar hemen her kalemde yaşanan sert fiyat artışları, dönüşüm projelerinde ciddi finansal tıkanmalara yol açıyor.
Sektör temsilcilerine göre özellikle son iki yılda hızlanan maliyet artışları nedeniyle müteahhitler, başlangıçta verdikleri taahhütleri sürdürmekte zorlanıyor.
Kentsel Dönüşümde Asıl Sorun Maliyetler
Uzmanlar, dönüşüm projelerinde yaşanan yavaşlamanın temel nedeninin artık kat maliklerinin anlaşmazlığı değil, üretim maliyetlerindeki kontrolsüz yükseliş olduğunu belirtiyor.
Özellikle inşaat demiri, hazır beton, çimento, işçilik, nakliye, enerji giderleri son dönemde ciddi maliyet baskısı oluşturuyor.
Bu durum proje başlangıcında yapılan bütçe planlarını kısa sürede geçersiz hale getiriyor.
Müteahhitler Revizyon Talep Ediyor
Sektör temsilcileri, maliyetlerin öngörülemeyen şekilde yükselmesi nedeniyle birçok firmanın sözleşme şartlarında revizyon talep etmek zorunda kaldığını ifade ediyor.
Özellikle kira yardımı süreleri, teslim tarihleri, maliyet paylaşımı, bağımsız bölüm dağılımları yeniden masaya yatırılıyor.
Uzmanlara göre firmalar projeleri bilinçli olarak yavaşlatmıyor; aksine yükselen maliyet baskısı altında projeleri tamamlamaya çalışıyor.
İnşaat Maliyetleri Son 3 Yılda Katlandı
Paylaşılan verilere göre birçok temel yapı malzemesinde son üç yılda çok sert fiyat artışları yaşandı.
| Malzeme / İşçilik | 2024 | 2025 | 2026 Mayıs | 3 Yıllık Artış |
|---|---|---|---|---|
| İnşaat Demiri (Ton) | 18.200 TL | 29.200 TL | 33.500 TL | %84 |
| C35 Hazır Beton (m³) | 1.850 TL | 3.150 TL | 3.900 TL | %110 |
| Gri Çimento (50 Kg) | 140 TL | 390 TL | 550 TL | %292 |
| İnşaatlık Kereste | 7.500 TL | 16.500 TL | 21.000 TL | %180 |
| İnşaat Kumu (Kamyon) | 4.200 TL | 10.500 TL | 14.500 TL | %245 |
| İnşaat Tuğlası (Adet) | 3,40 TL | 8,20 TL | 11,50 TL | %238 |
| Kalıp/Demir Ustası Yevmiye | 600 TL | 2.000 TL | 3.000 TL | %400 |
| Sıva/Duvar Ustası Yevmiye | 550 TL | 1.800 TL | 2.700 TL | %390 |
Özellikle işçilik maliyetlerindeki yükseliş sektörün en büyük baskı unsurlarından biri olarak görülüyor.
TÜİK Verileri Baskıyı Doğruluyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre inşaat üretimi yıllık bazda yüzde 1,2 düşerken, sektördeki girdi maliyetleri aynı dönemde yüzde 65 arttı.
Uzmanlara göre üretimde yavaşlama, maliyet artışı, finansmana erişim zorluğu birlikte değerlendirildiğinde sektör üzerindeki baskı daha da ağırlaşıyor.
Yeni Proje Başlama İştahı Azalıyor
Sektör temsilcileri, maliyetlerdeki sert yükseliş nedeniyle müteahhitlerin yeni projelere başlama konusunda daha temkinli hareket ettiğini belirtiyor.
Özellikle: yüksek faiz ortamı, kredi maliyetleri, malzeme fiyatlarındaki oynaklık, işçilik giderleri konut arzını doğrudan etkiliyor.
Bu durumun önümüzdeki dönemde konut arzında daha belirgin daralmaya yol açabileceği ifade ediliyor.
“Yarısı Bizden” Desteği Tek Başına Yeterli Olmuyor
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen “Yarısı Bizden” kampanyası ve kira destekleri sektör açısından önemli destek mekanizmaları arasında görülüyor.
Ancak uzmanlara göre mevcut destekler vatandaşın yükünü hafifletse de, inşaat üretim maliyetlerini tam olarak dengelemekte yetersiz kalıyor.
Sektörden Vergi ve Hammadde Desteği Talebi
Gayrimenkul ve inşaat sektörü temsilcileri, dönüşüm projelerinin yeniden hızlanabilmesi için yeni destek paketleri gerektiğini savunuyor.
Özellikle inşaat hammaddelerinde vergi indirimi, kamu destekli kredi modelleri, uzun vadeli finansman, üretim teşvikleri, enerji maliyet desteği gibi uygulamaların sektöre nefes aldırabileceği belirtiliyor.
Kentsel Dönüşümde Kritik Süreç
Uzmanlara göre Türkiye’de deprem riskine karşı dönüşüm ihtiyacı büyürken, maliyet krizinin çözülememesi projelerin ilerlemesini yavaşlatıyor.
Sektör temsilcileri, üretim maliyetlerini düşürmeye yönelik kalıcı çözümler üretilmediği sürece dönüşüm projelerinde yeni tıkanmaların yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.