Türkiye’de son yıllarda yükselen enflasyon, vatandaşın alım gücünü önemli ölçüde zayıflatırken, sokakta ve sosyal medyada “AVM’ler dolu, trafik yoğun, cafeler tıklım tıklım” söylemleri giderek yaygınlaştı. Ancak ekonomistlere göre bu görüntü, refahın değil çaresizliğin göstergesi.
Ünlü iktisatçı Mahfi Eğilmez’in sıkça vurguladığı “doom spender” (kıyamet harcaması) kavramı, Türkiye’de yaşanan bu çelişkili tabloyu açıklıyor. Enflasyonun gelirleri erittiği bir dönemde, geleceğe dair umudu azalan vatandaş, birikim yapamayacağını düşünerek, “bugünün keyfini çıkarma” eğilimine giriyor.
Doom Spender Nedir?
Latin Amerika ülkelerinde sıkça görülen bu davranış biçiminde, vatandaşlar birikim yapmak yerine harcamaya yöneliyor. Çünkü kazandığı paranın yarın daha az değerli olacağını biliyor. Türkiye’de de son yıllarda benzer bir tablo oluştu:
Kimi restoranlarda boş masa kalmazken, kimi AVM’lerde hafta içi bile uzun kuyruklar oluşuyor. Ancak bu harcamalar gelir artışından değil, geleceğe güvensizlikten kaynaklanıyor.
Türkiye’de 447 AVM Var, 128’i İstanbul’da
AVM’ler doluluk tartışmalarının odağında yer alıyor. Türkiye genelinde 447 alışveriş merkezi bulunuyor. Bunların 128’i İstanbul’da.
Toplam 5 milyon 441 bin metrekarelik alana sahip bu merkezler, sadece alışveriş değil, eğlence, sosyal yaşam ve günlük ihtiyaçların da adresi haline geldi.
Örneğin;
-
Cevahir AVM yılda yaklaşık 60 milyon ziyaretçi ağırlıyor.
-
Mall of İstanbul 2025’in ilk 9 ayında 12,9 milyon kişi tarafından ziyaret edildi.
-
Torium AVM’ye aynı dönemde 7,4 milyon kişi giriş yaptı.
-
İstinyePark ise yıllık 15,5 milyon ziyaretçi ile lüks segmentte öne çıktı.
İstanbullu Yılda 82 Kez AVM’ye Giriyor
İstanbul genelinde 128 AVM’ye yılda toplam 1 milyar 280 milyon ziyaret gerçekleşiyor.
Bu da ortalama bir İstanbullunun yılda 82 kez AVM’ye gitmesi anlamına geliyor.
Yani bir başka deyişle, her 4 günden biri AVM’de geçiyor.
Ancak bu durum, refah göstergesi değil, kentleşmenin ve alışkanlıkların değişiminin bir sonucu olarak değerlendiriliyor.
Kart Harcamaları 10 Kat Arttı
Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre “Market ve Alışveriş Merkezi” kategorisindeki kart harcamaları son 9 yılda patlama yaptı.
-
2016 Ocak ayında bir banka kartı işlemi ortalama 31 TL, kredi kartı işlemi 104 TL idi.
-
2025 Ekim ayında bu tutar banka kartında 387 TL’ye, kredi kartında 986 TL’ye çıktı.
Toplam harcama miktarına bakıldığında:
-
2016’da banka kartı işlemleri 690 bin asgari ücret tutarındayken,
-
2025’te bu rakam 5 milyon asgari ücrete yükseldi.
Kredi kartı tarafında da benzer şekilde 6 milyon asgari ücretten 15 milyona ulaşıldı.
Ancak bu artış gelirlerden değil, fiyat artışları ve borçlanma eğiliminden kaynaklanıyor.
Ekonomik Gerçek: Gelir Değil, Harcama Artıyor
Ocak 2016’dan Ekim 2025’e kadar asgari ücret yüzde 1599 artarken, AVM ve marketlerdeki harcama tutarları banka kartında yüzde 1144, kredi kartında yüzde 848 arttı.
Yani vatandaşın geliri yükselse de, harcama gücü aynı oranda artmadı.
Bu tablo, Türkiye’deki ekonomik gerçekliğin “AVM doluluğu” görüntülerinin çok ötesinde olduğunu gösteriyor.
Harcama Var, Refah Yok
AVM’lerin doluluğu, sosyal medyada “kriz yok” argümanı olarak öne sürülse de, veriler tam tersini söylüyor.
Enflasyonist baskı altında gelirini koruyamayan vatandaş, harcayarak hayatta kalmaya çalışıyor.
Bu nedenle ekonomistler uyarıyor:
“AVM’lerin kalabalığı, ekonominin değil, psikolojinin göstergesidir.”
Ticarigm360.com – Haber Merkezi | Aralık 2025