Türkiye genelinde elektrik iletim ve dağıtım hatları, doğal gaz boru hatları ile petrol ve doğal gaz arama projeleri kapsamında yeni kamulaştırma kararları alındı. Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararlarıyla TEİAŞ, TEDAŞ, BOTAŞ ve TPAO tarafından yürütülen projelerin ihtiyaç duyduğu taşınmazlar için kamulaştırma süreçleri başlatılacak. Ankara bağlantılı Gordion Havza Trafo Merkezi ve Gölbaşı–Kayseri enerji iletim hattı da kararlar arasında yer alıyor.
Türkiye’nin enerji altyapısını geliştirmeye yönelik yatırımları kapsamında çok sayıda taşınmaz için kamulaştırma kararı verildi.
Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararları; yeni trafo merkezleri, yüksek gerilim enerji iletim hatları, elektrik dağıtım tesisleri, boru hatları ve petrol-doğal gaz arama faaliyetlerini kapsıyor.
Kararlar doğrultusunda proje güzergâhlarında bulunan taşınmazların tamamı veya belirli bölümleri için mülkiyet devri ya da irtifak hakkı tesis edilmesi söz konusu olabilecek.
Kamulaştırma işlemleri, ilgili projelerin niteliğine göre Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ), Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ), Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ) ve Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) tarafından yürütülecek.
Ankara bağlantılı enerji projeleri kamulaştırma kapsamında
Açıklanan kararlar arasında Ankara ve çevresindeki enerji altyapısını ilgilendiren projeler de bulunuyor.
Bunlardan biri 400/154 kilovolt Gordion Havza Transformatör Merkezi Sahası Projesi.
Bir diğer proje ise 400 kilovolt Gölbaşı–Kayseri Kapasitör Kuzey Enerji İletim Hattı Kısmi Yenileme Projesi.
Her iki yatırım da TEİAŞ tarafından yürütülecek kamulaştırma işlemleri kapsamında yer alıyor.
Ancak kamulaştırılacak taşınmazların kesin konumları ve parsel bilgileri, ilgili Cumhurbaşkanı kararlarına ekli haritalar ve güzergâhlar üzerinden belirleniyor.
Bu nedenle yalnızca proje adından hareketle Ankara’nın belirli bir ilçesindeki bütün taşınmazların kamulaştırma kapsamında olduğu sonucu çıkarılamaz.
Üç büyük trafo merkezi için acele kamulaştırma
TEİAŞ tarafından geliştirilen üç transformatör merkezi projesinin sahalarına isabet eden taşınmazlar için acele kamulaştırma kararı alındı.
Bu projeler şunlar:
| Proje | Teknik kapasite |
|---|---|
| Rumeli Transformatör Merkezi Sahası | 400/154 kV |
| Sarıhöyük Havza Transformatör Merkezi Sahası | 400/154 kV |
| Gordion Havza Transformatör Merkezi Sahası | 400/154 kV |
Kararlar kapsamında ilgili haritalarda gösterilen sahalara denk gelen taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılması öngörülüyor.
Transformatör merkezleri, elektrik enerjisinin farklı gerilim seviyeleri arasında dönüştürülmesini ve iletim şebekesi içerisinde dağıtılmasını sağlayan önemli altyapı tesisleri arasında bulunuyor.
Beş enerji iletim hattı projesinde kamulaştırma
TEİAŞ’ın enerji iletim şebekesini geliştirmeye yönelik beş projesi de kamulaştırma kararları arasında yer aldı.
| Enerji iletim hattı projesi | Gerilim |
|---|---|
| Konya Kuzey–İGA GES Enerji İletim Hattı | 400 kV |
| Diyarbakır 3–Diyarbakır 4 hattının 38-40 numaralı direkler arası deplasesi | 154 kV |
| Seydişehir–Afyon 2 Yenileme Enerji İletim Hattı | 400 kV |
| Gölbaşı–Kayseri Kapasitör Kuzey Kısmi Yenileme Hattı | 400 kV |
| (PS-4-Bismil-2) Brş. N.–Midyat Enerji İletim Hattı | 154 kV |
Bu projelerde enerji iletim hattının direklerinin yerleştirileceği alanlar için mülkiyet şeklinde kamulaştırma yapılması öngörülüyor.
İletkenlerin güvenli hareket alanını oluşturan hat emniyet bölgelerinde ise irtifak hakkı kurulacak.
Dolayısıyla enerji hattının geçtiği bütün taşınmazların mülkiyetinin kamuya devredilmesi gerekmeyebilecek.
Elektrik dağıtım hatları için 10 ilde kamulaştırma
Elektrik dağıtım altyapısına yönelik kamulaştırma kararları ise 10 ili kapsıyor.
Denizli, Diyarbakır, Edirne, Kırşehir, Konya, Nevşehir, Niğde, Sakarya, Şanlıurfa ve Trabzon illerinde ilgili enerji nakil hattı projeleri için taşınmazlar üzerinde kamulaştırma işlemleri gerçekleştirilecek.
Kararlara göre elektrik dağıtım tesislerinin kurulacağı alanlarda mülkiyet devri, hat emniyet sahalarında ise irtifak hakkı tesis edilmesi öngörülüyor.
İşlemler TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından yürütülecek.
Söz konusu kararlar, adı geçen illerin tamamındaki taşınmazları değil, ilgili projelerin güzergâhlarına ve tesis alanlarına isabet eden taşınmazları kapsıyor.
Beş ilde boru hattı projeleri için taşınmazlar kamulaştırılacak
Enerji iletim ve dağıtım yatırımlarının yanı sıra boru hattı projeleri de yeni kamulaştırma kararlarının kapsamına alındı.
BOTAŞ tarafından yürütülecek işlemler şu illerdeki projeleri kapsıyor:
- Adıyaman
- İzmir
- Manisa
- Malatya
- Mersin
Boru hattı güzergâhlarında bulunan taşınmazların yanı sıra projeler kapsamında yapılacak sabit tesisler, ulaşım yolları, enerji nakil hatları, katodik koruma hatları ve anot yatakları için ihtiyaç duyulan alanlarda da kamulaştırma yapılabilecek.
Bu taşınmazlarda projenin gerekliliklerine göre mülkiyet devri, daimi irtifak veya geçici irtifak hakkı kurulması öngörülüyor.
TPAO’nun Akdeniz petrol ve doğal gaz projesi de kapsamda
Kamulaştırma kararlarının bir diğer önemli bölümünü Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının enerji arama ve üretim yatırımları oluşturuyor.
TPAO’ya ait Akdeniz Petrol ve Doğal Gaz Arama ve Üretim Projesi kapsamında ihtiyaç duyulan taşınmazlar için acele kamulaştırma kararı alındı.
Karar; arama ve üretim faaliyetlerinin gerçekleştirileceği lokasyonları, ulaşım yollarını ve enerji altyapısını kapsıyor.
Ayrıca petrol ve doğal gaz boru hatları, üretim kampları, idari kampüs alanları ve depolama tesisleri için gerekli taşınmazlarda da kamulaştırma yapılabilecek.
İşlemler, ilgili ruhsat alanları içerisinde projenin gerektirdiği taşınmazlarla sınırlı olacak.
Acele kamulaştırma ne anlama geliyor?
Acele kamulaştırma, belirli kamu yararı gerektiren durumlarda taşınmazlara ilişkin el koyma sürecinin olağan kamulaştırma prosedüründen daha hızlı ilerletilmesine imkân veren hukuki bir yöntem.
Türkiye’de bu uygulama, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 27’nci maddesi kapsamında düzenleniyor.
Acele kamulaştırma kararı, taşınmaz sahibinin herhangi bir bedel almadan mülkiyetini kaybetmesi anlamına gelmiyor.
Kanunda öngörülen usuller çerçevesinde bedel tespiti ve diğer hukuki işlemlerin yürütülmesi gerekiyor.
Ayrıca acele el koyma süreci ile taşınmazın mülkiyetinin kesin olarak idareye geçmesi aynı hukuki aşama değil.
Mülkiyet kamulaştırması ile irtifak hakkı arasındaki fark
Enerji projelerinde taşınmaz sahipleri açısından en önemli ayrımlardan biri mülkiyet kamulaştırması ile irtifak hakkı kurulması arasında bulunuyor.
Mülkiyet kamulaştırmasında, taşınmazın tamamının veya belirli bölümünün mülkiyetinin ilgili idareye geçirilmesi söz konusu olabiliyor.
İrtifak hakkında ise taşınmazın mülkiyeti malikinde kalırken kamu hizmetinin gerektirdiği kullanım hakkı veya sınırlamalar oluşturulabiliyor.
Örneğin yüksek gerilim hattı direğinin bulunduğu alan için mülkiyet kamulaştırması yapılabilirken iletkenlerin geçtiği güvenlik alanında irtifak hakkı kurulması mümkün.
Boru hattı projelerinde de daimi veya geçici irtifak uygulamaları gündeme gelebiliyor.
Bu ayrım, taşınmazın gelecekteki kullanımı ve kamulaştırma bedelinin belirlenmesi açısından önem taşıyor.
Kamulaştırma kararı çıkan taşınmaz sahipleri ne yapmalı?
Enerji iletim hattı, boru hattı veya trafo merkezi projesinin bulunduğu bölgede taşınmaz sahibi olan kişilerin öncelikle kendi parsellerinin karar kapsamına girip girmediğini belirlemesi gerekiyor.
Bunun için Resmî Gazete’de yayımlanan ilgili Cumhurbaşkanı kararının ekleri, güzergâh haritaları ve idarenin taşınmaza ilişkin bildirimleri incelenmeli.
Taşınmazın yalnızca bir bölümünün projeden etkilenmesi halinde mülkiyet kamulaştırması ile irtifak hakkı arasındaki fark ayrıca değerlendirilmeli.
Kamulaştırma bedeli, taşınmazın niteliği ve hukuki başvuru süreleri konusunda somut dosyaya göre değerlendirme yapılması önem taşıyor.
Enerji yatırımları gayrimenkul kullanımını da etkiliyor
Elektrik iletim hatları, trafo merkezleri ve boru hattı projeleri yalnızca enerji sektörü açısından değil, gayrimenkul piyasası bakımından da önem taşıyor.
Bu tür altyapı yatırımları, güzergâh üzerindeki bazı taşınmazların kullanım koşullarını değiştirebiliyor.
Özellikle tarım arazileri, sanayi parselleri, gelişme alanları ve büyük ölçekli arsalarda kamulaştırma veya irtifak işlemleri yatırım kararları açısından dikkate alınması gereken unsurlar arasında bulunuyor.
Enerji iletim hattının geçiş güzergâhı, tesis güvenlik mesafeleri ve imar koşulları, taşınmazın gelecekteki kullanımını etkileyebiliyor.
Ancak kamulaştırma kararının herhangi bir bölgedeki gayrimenkul fiyatlarını otomatik olarak artıracağı veya azaltacağı söylenemez. Etki, taşınmazın konumuna ve projeden nasıl etkilendiğine göre değişir.
Gözler proje güzergâhları ve parsel listelerinde
Resmî Gazete’de yayımlanan yeni kararlarla Türkiye genelinde enerji iletim ve dağıtım hatları, trafo merkezleri, boru hatları ve petrol-doğal gaz arama projelerine yönelik kamulaştırma süreçlerinin önü açıldı.
TEİAŞ’ın Gordion Havza Trafo Merkezi ve Gölbaşı–Kayseri enerji iletim hattı projeleri, Ankara bağlantılı yatırımlar açısından öne çıkıyor.
TEDAŞ’ın 10 ildeki dağıtım projeleri, BOTAŞ’ın beş ili kapsayan boru hattı yatırımları ve TPAO’nun Akdeniz’deki arama ve üretim projesi de kararlar arasında bulunuyor.
Bundan sonraki süreçte kamulaştırılacak taşınmazların parsel bazındaki durumu, ilgili idarelerin işlemleri ve bedel tespit süreçleri önem taşıyacak.