Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ihracatçı ve döviz kazandırıcı faaliyet yürüten firmaları yakından ilgilendiren döviz dönüşüm desteği uygulamasında kapsamlı değişikliklere imza attı. Resmi Gazete’de yayımlanan yeni tebliğle birlikte destek sistemi yeniden düzenlenirken, firmaların yararlanacağı destek miktarı artık oluşturdukları katma değer esas alınarak belirlenecek.
1 Ekim’de yürürlüğe girecek yeni uygulama ile birlikte döviz dönüşüm desteğinde hem başvuru şartları hem de ödeme mekanizması önemli ölçüde değişiyor.
Döviz Dönüşüm Desteği Katma Değere Göre Hesaplanacak
TCMB tarafından yayımlanan “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ” ile destek sisteminde yeni bir döneme geçiliyor.
Yeni model kapsamında firmaların döviz dönüşüm desteğinden alacağı pay, yalnızca döviz bozdurma tutarına göre değil, şirketlerin ekonomiye sağladığı katma değer dikkate alınarak belirlenecek.
Katma değer hesabında ise işletmelerin kârlılığı ve iş gücü maliyetleri temel kriterler arasında yer alacak.
Aracı İhracatçılara Yeni Yetki Verildi
Düzenlemeyle aracı ihracatçılar için de yeni bir uygulama hayata geçirildi.
Buna göre, kendilerine tanımlanan katma değer limitini dolduran aracı ihracatçılar, katma değeri yüksek üretim yapan tedarikçileri adına da döviz dönüşüm işlemi gerçekleştirebilecek.
Bu kapsamda sağlanacak destek ödemesi ise aracı firmaya değil, doğrudan ilgili tedarikçinin hesabına aktarılacak. Böylece üretim zincirinde daha fazla katma değer oluşturan firmaların destekten doğrudan faydalanması amaçlanıyor.
Döviz Almama Şartı Kaldırıldı
Yeni düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de daha önce uygulanan döviz almama taahhüdünün kaldırılması oldu.
Eski sistemde firmaların belirli bir süre döviz satın almama yükümlülüğü bulunurken, yeni uygulamada bu şart tamamen kaldırıldı.
Bunun yerine ihracat ve döviz kazandırıcı hizmetler kapsamında kullandırılan reeskont kredilerinde olduğu gibi döviz pozisyonuna dayalı yeni bir değerlendirme sistemi getirildi.
Bu kapsamda destekten yararlanacak şirketlerin döviz pozisyonlarının, TCMB tarafından belirlenecek üst sınırın üzerinde olmaması gerekecek.
Bankaların Rolü Güçlendirilecek
Merkez Bankası, uygulamanın daha etkin şekilde yürütülmesi amacıyla bankaların süreçteki aracılık görevlerinin de genişletileceğini açıkladı.
Yapılacak ilave düzenlemelerle başvuru, kontrol ve ödeme süreçlerinin daha hızlı ve verimli şekilde işletilmesi hedefleniyor.
Yeni uygulamanın ayrıntıları ise ilerleyen dönemde yayımlanacak Uygulama Talimatı ile netleşecek.
Destek Oranı Yüzde 2 Olarak Korundu
Yeni düzenleme destek sisteminin yapısını değiştirirken temel destek oranında herhangi bir değişiklik yapılmadı.
Döviz dönüşüm desteği yüzde 2 seviyesinde uygulanmaya devam edecek.
Bunun yanında halen geçici olarak uygulanan yüzde 3 destek ödemesi ile ihracat bedeli satış yükümlülüğünün yüzde 35 olarak uygulanmasına ilişkin düzenlemelerin süresi de uzatıldı.
Daha önce 31 Temmuz’da sona ermesi beklenen uygulamaların geçerliliği, alınan yeni kararla 31 Ocak 2027 tarihine kadar devam edecek.
Yeni Düzenlemenin Öne Çıkan Başlıkları
| Düzenleme | Yeni Uygulama |
|---|---|
| Yürürlük Tarihi | 1 Ekim 2026 |
| Destek Hesabı | Katma değer esaslı |
| Katma Değer Kriterleri | Kârlılık ve iş gücü maliyetleri |
| Döviz Almama Taahhüdü | Kaldırıldı |
| Yeni Başvuru Şartı | TCMB’nin belirleyeceği döviz pozisyon limitine uyum |
| Aracı İhracatçılar | Tedarikçileri adına işlem yapabilecek |
| Destek Ödemesi | Tedarikçinin hesabına aktarılacak |
| Temel Destek Oranı | %2 |
| Geçici %3 Destek | 31 Ocak 2027’ye kadar uzatıldı |
| İhracat Bedeli Satış Yükümlülüğü | %35 uygulaması 31 Ocak 2027’ye kadar devam edecek |
Amaç Daha Fazla Katma Değer Üreten Firmaları Desteklemek
Ekonomi yönetiminin yaptığı son düzenleme ile döviz dönüşüm desteğinin yalnızca döviz bozdurma işlemlerini teşvik eden bir mekanizma olmaktan çıkarılarak, üretim ve ihracatta yüksek katma değer oluşturan firmaları önceleyen bir yapıya dönüştürülmesi hedefleniyor.
Katma değeri yüksek üretim yapan işletmelerin daha fazla destek almasını sağlayacak yeni sistemin, ihracatın niteliğinin artırılması ve Türk lirasına geçişin teşvik edilmesi açısından önemli bir araç olması bekleniyor.