Yüksek enflasyon ve artan konut maliyetleri, Türkiye’de dar gelirli vatandaşların harcama alışkanlıklarını köklü şekilde değiştirdi. TÜİK verilerine göre 2025 yılında en düşük gelir grubunda konut ve kira harcamalarının bütçedeki payı ilk kez gıda harcamalarının üzerine çıkarak son 23 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Türkiye’de son yıllarda yaşanan yüksek enflasyon ve konut piyasasındaki hızlı fiyat artışları, özellikle düşük gelirli hanelerin bütçe yapısında önemli değişimlere neden oldu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlenen bilgiler, barınma giderlerinin artık dar gelirli vatandaşlar için en büyük harcama kalemi haline geldiğini ortaya koydu.
2002 yılında en düşük gelir grubunun bütçesinde en büyük payı gıda harcamaları oluştururken, 2025 yılı itibarıyla bu tablo tersine döndü. Konut ve kira giderleri, dar gelirli hanelerin toplam harcamaları içerisinde ilk sıraya yükseldi.
Kira ve Konut Giderleri Rekor Seviyeye Ulaştı
Verilere göre, en düşük gelir grubunu oluşturan yüzde 20’lik kesimde konut ve kira harcamalarının toplam bütçe içindeki payı 2002 yılında yaklaşık yüzde 28 seviyesindeydi. Aradan geçen 23 yılda bu oran kademeli olarak yükseldi ve 2025 yılında yaklaşık yüzde 39 seviyesine ulaştı.
Aynı dönemde gıda ve alkolsüz içeceklere ayrılan pay ise belirgin şekilde geriledi. 2002 yılında yüzde 39 seviyelerinde bulunan gıda harcamalarının bütçe içindeki ağırlığı, 2025 yılında yüzde 29’a kadar düştü.
Böylece dar gelirli ailelerin bütçesinde ilk kez barınma giderleri, gıda harcamalarının önüne geçmiş oldu.
En Düşük Gelir Grubundaki Değişim
| Harcama Kalemi | 2002 | 2025 |
|---|---|---|
| Gıda ve Alkolsüz İçecekler | %39 | %29 |
| Konut ve Kira | %28 | %39 |
Uzmanlar, bu değişimin özellikle son yıllarda yaşanan kira artışlarının ve konut maliyetlerindeki yükselişin doğrudan sonucu olduğunu belirtiyor.
Gelir Grupları Arasındaki Fark Açılıyor
Araştırmada dikkat çeken bir diğer unsur ise gelir grupları arasındaki harcama farklılıklarının büyümesi oldu. En yüksek gelir grubunda konut ve kira harcamalarının toplam bütçe içindeki payı 2025 yılında yaklaşık yüzde 25 seviyesinde kaldı.
Bu durum, düşük gelirli vatandaşların gelirlerinin çok daha büyük bölümünü barınma için harcamak zorunda kaldığını gösteriyor. Uzmanlara göre bu tablo, gelir dağılımındaki baskının giderek arttığına işaret ediyor.
Gıda Harcamalarında da Dikkat Çeken Ayrışma
Gıda harcamaları açısından da gelir grupları arasında önemli farklar bulunuyor. Her ne kadar üst ve alt gelir gruplarının gıdaya ayırdığı pay zaman içerisinde benzer yönlü hareket etse de, düşük gelirli kesim bütçesinin çok daha büyük bölümünü temel gıda ihtiyaçlarına ayırmak zorunda kalıyor.
Ekonomistler, bu durumun gelir seviyesinin yükselmesiyle birlikte harcamaların zorunlu ihtiyaçlardan hizmet ve yaşam kalitesi odaklı alanlara kaydığını gösterdiğini belirtiyor.
Üst Gelir Grubunun Harcama Tercihleri Değişti
2025 verileri, yüksek gelir grubunun harcama alışkanlıklarında da önemli değişimler yaşandığını ortaya koydu. Özellikle ulaştırma harcamaları üst gelir grubunun bütçesinde önemli bir yer tutmaya başladı.
En yüksek gelir grubunun ulaştırmaya ayırdığı payın yaklaşık yüzde 25 seviyesine ulaşması dikkat çekti. Ayrıca eğitim, lokanta ve otel harcamalarının da son 23 yılda bütçedeki ağırlığını artırdığı görüldü.
Sağlık ve Eğitim Harcamalarının Payı Geriledi
Veriler, düşük gelir grubunun bütçesinde sağlık ve eğitim harcamalarının payının yıllar içinde azaldığını da gösteriyor. Uzmanlar, bu durumun gelirlerin büyük bölümünün zorunlu giderlere yönlendirilmesinden kaynaklanabileceğini ifade ediyor.
Özellikle barınma maliyetlerinin hızla yükselmesi, ailelerin diğer harcama kalemlerine ayırabilecekleri kaynakları sınırlandırıyor.
Barınma Giderleri Bütçenin Merkezine Yerleşti
Ekonomistler, ortaya çıkan tablonun Türkiye’de konut ve kira maliyetlerinin hane bütçeleri üzerindeki etkisini net şekilde gösterdiğini belirtiyor. Dar gelirli kesim için barınma giderlerinin artık temel harcamalar arasında en belirleyici unsur haline geldiği ifade ediliyor.
Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde kira fiyatları ve konut maliyetlerindeki gelişmeler, gelir dağılımı ve yaşam standartları açısından yakından takip edilmesi gereken başlıkların başında yer alacak.