Madencilik faaliyetleri sırasında bozulan alanların doğaya yeniden kazandırılması için önemli bir adım atıldı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından hazırlanan “Maden Sahalarında Rehabilitasyon Yönetmeliği”, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme ile rehabilitasyon bedellerinin nasıl tahsil edileceği, nasıl değerlendirileceği, hangi şartlarda iade edileceği ve sahalarda rehabilitasyon çalışmalarının hangi usul ve esaslarla yürütüleceği netleştirildi.
Yönetmelik kapsamında, Maden Kanunu çerçevesinde yürütülen tüm madencilik faaliyetlerinde, topoğrafyası bozulan ya da değiştirilen alanlarda rehabilitasyon çalışmaları zorunlu hale getirildi. Rehabilitasyon süreci, madencilik faaliyetinin başlamasıyla birlikte başlayacak, faaliyet boyunca devam edecek ve işletme sona erdiğinde tamamlanmış olacak.
Rehabilitasyon Artık Zorunlu
Yeni düzenlemeye göre ruhsatı yürürlükte olan, terk edilen, ruhsatı iptal edilen tüm maden sahalarının rehabilitasyonu, ruhsat sahipleri veya işletmeciler tarafından zorunlu olarak yapılacak.
Rehabilitasyon projeleri, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) onayına tabi olacak. Eğer faaliyet özel çevre koruma bölgesinde yürütülüyorsa, ayrıca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı onayı da gerekecek. Proje onayı alınmadan sahada hiçbir uygulamaya başlanamayacak.
Denetimler ise MAPEG tarafından belirli periyotlarla yapılacak. Gerekli görülmesi halinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı temsilcileri de denetimlere katılabilecek.
Kamu ve Orman Alanları İçin Özel Uygulama
Rehabilitasyon yükümlülüğünü yerine getirmeyen sahalarda orman alanlarında: İlgili orman idaresi, diğer alanlarda: İl özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları rehabilitasyon çalışmalarını yürütecek.
Orman vasfındaki alanlar, ağaçlandırmaya hazır hale getirildikten sonra Orman Genel Müdürlüğüne teslim edilecek. Devlet ormanlarında yapılacak rehabilitasyon projeleri ayrıca Orman Kanunu hükümlerine göre hazırlanacak.
Kamu kurumlarına ait ham madde üretim izin sahalarında rehabilitasyon sorumluluğu doğrudan ilgili kamu kurumuna ait olacak. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen kamu kurumlarına 1 ay süre tanınacak, bu sürede eksiklikler giderilmezse faaliyet durdurulacak.
Rehabilitasyon Sürecinin Temel Çerçevesi
| Aşama | Uygulama |
|---|---|
| Rehabilitasyonun Başlangıcı | Madencilik faaliyeti ile birlikte |
| Süreklilik | Faaliyet süresince devam |
| Tamamlanma | İşletme sona erdiğinde |
| Proje Onayı | MAPEG onayı zorunlu |
| Özel Çevre Alanları | Çevre Bakanlığı onayı şart |
| Denetim | MAPEG tarafından periyodik |
İşletme Ruhsat Bedeline Eşit Rehabilitasyon Bedeli
Yönetmeliğin en dikkat çeken maddelerinden biri, her işletme ruhsatı için işletme ruhsat bedeline eşit tutarda rehabilitasyon bedeli alınacak olması.
Bu bedel her yıl ocak ayının ilk günü tahakkuk edecek. Ocak ayı sonuna kadar yatırılacak, yatırılmazsa haziran sonuna kadar gecikme zammı ile tahsil edilecek. Haziran sonunda da ödenmezse ruhsat iptal edilecek.
Tahsil edilen bedeller, kamu bankalarında açılacak vadeli hesaplarda tutulacak ve yalnızca rehabilitasyon için kullanılacak.
Rehabilitasyon Bedelinin Kullanımı
| Kriter | Uygulama |
|---|---|
| Hesap Türü | Kamu bankasında vadeli mevduat |
| Faiz (Nema) Oranı | TCMB haftalık faizin %75’inden az olamaz |
| Kullanım Amacı | Sadece rehabilitasyon |
| Hukuki Güvence | Haczedilemez, rehnedilemez, temlik edilemez |
Bedel Yetmezse Fark Ruhsat Sahibinden Alınacak
Rehabilitasyon maliyeti yatırılan bedeli aşarsa, fark tutar ruhsat sahibinden istenecek. Ödeme için 1 ay süre tanınacak. Ödenmezse gecikme zammı uygulanarak kamu alacağı olarak tahsil edilecek.
Acil durumlarda rehabilitasyon için toplam maliyetin %50’sine kadar avans ödemesi yapılabilecek.
Rehabilitasyon Tamamlanırsa Bedel İade Edilecek
Yükümlülüğünü eksiksiz yerine getiren işletmecilere rehabilitasyon bedeli iade edilecek.
-
Kısmi rehabilitasyon: Oransal iade
-
Tam rehabilitasyon: Bedelin tamamı
-
İade şartı: Vadesi geçmiş kamu borcu bulunmaması
İade işlemleri teknik ve mali raporlara dayanacak.