Resmi Gazete’de 1 Mayıs 2023 tarihinde yayımlanan 7189 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı’na göre, Yenilenebilir Enerji Kaynak Belgesi (YEK Belgeli) olan elektrik üretim tesislerinin YEKDEM’den yararlanabilmesi için 31 Aralık 2030’a kadar işletmeye alınması gerekiyor.
Jeotermal Enerji Derneği (JED) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Kındap, bu zaman sınırının özellikle jeotermal yatırımlar açısından ciddi bir risk oluşturduğunu belirterek, sektörde çok sayıda projenin “bekleme” aşamasına geçtiğini söyledi.
Kındap, jeotermal yatırımların rüzgâr ve güneş gibi kaynaklara göre çok daha uzun hazırlık ve inşaat süreci gerektirdiğine dikkat çekerek, mevcut sürenin sektörü fiilen kilitlediğini vurguladı.
“Jeotermal, Türkiye’nin Tek Baz Yük Yenilenebilir Kaynağı”
Türkiye’nin yaklaşık 122 bin MW olan toplam kurulu gücü içinde, kesintisiz üretim yapabilen tek yenilenebilir kaynağın jeotermal santraller olduğunu hatırlatan Kındap, şunları söyledi:
“Ülkemizin son 15 yılda jeotermalde elde ettiği ve tüm dünyanın takdir ettiği başarının arkasında YEKDEM’in çok büyük katkısı vardır.”
Jeotermal Yatırım Süreci Neden Daha Uzun?
Jeotermal santral yatırımları, diğer yenilenebilir kaynaklara göre çok daha karmaşık ve maliyetlidir.
| Aşama | Süre / Özellik |
|---|---|
| Lisans ve izin süreçleri | Uzun ve detaylı |
| Arazi temini | Zaman alıcı |
| ÇED süreci | Zorunlu |
| Sondaj çalışmaları | Yüksek maliyetli |
| Kaynak verimliliği testleri | Teknik belirsizlik içerir |
| Santral inşaatı | Uzun süreli |
| Toplam süre | En iyimser şartlarda 5 yıl |
Ali Kındap’a göre bugün harekete geçen bir yatırımcı bile santralini 2030 sonuna kadar devreye almakta teknik olarak zorlanacak.
Yatırım Maliyeti Rüzgârın En Az 3 Katı
| Enerji Kaynağı | MW Başına Ortalama Maliyet |
|---|---|
| Rüzgâr | 1 birim |
| Jeotermal | En az 3 birim |
Bu durum, yatırım kararlarının çok daha dikkatli ve uzun vadeli yapılmasını zorunlu kılıyor.
“2026, Köprüden Önceki Son Çıkış”
Ali Kındap, sektör açısından 2026 yılının kritik olduğuna dikkat çekerek şu uyarıda bulundu:
“Bugün harekete geçilse bile 2030 sonuna yetişmek teknik olarak mümkün değil. Bu nedenle 2026’yı köprüden önceki son çıkış olarak görüyoruz. Bu yıl içinde yasal düzenleme yapılmazsa, 2027 ve sonrasında yatırım planlarının tamamen askıya alınması riski var.”
Çözüm: YEKDEM Süresi Uzatılmalı
1 Mayıs 2023’te yapılan düzenleme ile jeotermal yatırımlarında YEKDEM teşvik süresi 10 yıldan 15 yıla çıkarılmıştı. Bu sürenin uzatılması, sektöre büyük ivme kazandırmıştı.
Ancak şimdi yeni sorun, işletmeye alma için verilen 31 Aralık 2030 sınırı.
| Başlık | Mevcut Durum |
|---|---|
| YEKDEM’den yararlanma şartı | 31 Aralık 2030’a kadar işletmeye alma |
| Teşvik süresi | 15 yıl |
| Jeotermal yatırım süresi | En az 5 yıl |
| Sonuç | Yeni yatırımlar risk altında |
Kındap’a göre basit bir yasal değişiklikle yatırımcının önünü görebileceği bir ortam yaratılabilir.
2053 Net Sıfır Hedefi İçin Jeotermal Şart
Ali Kındap, Türkiye’nin 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi için jeotermalin vazgeçilmez olduğunun altını çizdi:
“Bu hedefe ulaşmak için jeotermalde en az 10 bin MW kurulu güce ulaşmamız gerekiyor.”
Bugün gelinen noktada ise, mevcut düzenlemeler bu büyümeyi desteklemekten çok sınırlayıcı bir etki yaratıyor.
Sektörün Ortak Mesajı Net
Jeotermal sektörü:
-
YEKDEM süresinin işletmeye alma açısından uzatılmasını,
-
Yatırımlarda öngörülebilirlik sağlanmasını,
-
2027 sonrası için yatırım ikliminin korunmasını
talep ediyor. Aksi halde Türkiye’nin baz yük üretiminde en stratejik yenilenebilir kaynağı olan jeotermalin büyüme ivmesi durabilir.