Kamu Denetçiliği Kurumu’nun (KDK) hazırladığı rapor, emekli aylıkları arasındaki adaletsizliği bir kez daha gözler önüne serdi. Rapora göre, aynı prim gün sayısına ve aynı kazanca sahip emekliler arasında, yalnızca başvuru yapılan yıla bağlı olarak yüzde 30’a varan maaş farkları oluşabiliyor.
KDK, bu durumun yalnızca bireysel mağduriyetlere yol açmadığını, aynı zamanda sosyal güvenlik sistemine duyulan güveni de zedelediğini vurguladı. Raporda ayrıca, mevcut sistem devam ettiği takdirde 2026 yılında bağlanacak emekli aylıklarının, 2025 yılına göre daha düşük olabileceği uyarısı yapıldı.
Başvuru Yılı Maaşı Doğrudan Etkiliyor
Yapılan incelemede, 2024 ve 2025 yıllarında emeklilik başvurusunda bulunan sigortalıların dosyaları karşılaştırıldı. Aynı prim gününe ve benzer kazançlara sahip olmalarına rağmen, maaş hesaplamasında kullanılan güncelleme katsayısının başvuru yılına göre değişmesi nedeniyle ciddi farklar ortaya çıktığı tespit edildi.
Emekli maaşı hesaplamasında kullanılan bu katsayı, yıllık enflasyon ve büyüme verilerini esas alıyor. Yüksek enflasyon dönemlerinin ardından, daha düşük enflasyonun yaşandığı yıllarda emekli olanların aylıkları, bir önceki yıla göre daha düşük bağlanabiliyor. Bu da sistemde “aynı koşullara, farklı maaş” sonucunu doğuruyor.
2026 İçin Uyarı: Maaşlar Daha Düşük Bağlanabilir
Raporda dikkat çeken en önemli başlıklardan biri de 2026 uyarısı oldu. KDK, mevcut hesaplama yöntemi değişmezse, 2026 yılında emekli olacakların aylıklarının 2025’e göre daha düşük olabileceğini belirtti.
Bu durumun, emeklilik kararlarını bireylerin çalışma süresine değil, başvuru zamanlamasına göre vermesine yol açtığı ifade edildi.
Emeklilik Başvurularında Yoğunluk Artıyor
KDK’ya göre maaş farkları, yıl sonu ve yıl başı dönemlerinde emeklilik başvurularında ciddi yoğunluklara neden oluyor. Bu da:
-
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun iş yükünü artırıyor
-
Başvuruların yığılmasına neden oluyor
-
Sistemin idari verimliliğini düşürüyor
Raporda, başvuruların zamana sıkışmasının sistemin aktüeryal dengesini de olumsuz etkileyebileceği vurgulandı.
Aktüeryal Denge İçin Risk Oluşturuyor
KDK, erken emeklilik eğiliminin artmasının; Prim gelirlerini azaltabileceğini, buna karşılık emekli aylığı ödemelerini yükseltebileceğini, dolayısıyla sosyal güvenlik sisteminin mali dengesini bozabileceğini belirtti.
Ayrıca emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden bazı sigortalıların, sosyal güvenlik destek primi yükü nedeniyle kayıt dışı çalışmaya yönelme riskine de dikkat çekildi.
“Sistem Adil ve Öngörülebilir Hale Getirilmeli”
Raporda çözüm önerisi de net şekilde yer aldı. Emekli maaşları arasındaki bu farkların kalıcı hale gelmemesi için düzenleme yapılması gerektiği ifade edildi.
KDK, emeklilik sisteminin; Adil, İstikrarlı, Öngörülebilir bir yapıya kavuşturulmasının hem sigortalıların hak kaybını önleyeceğini hem de sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli sürdürülebilirliğine katkı sağlayacağını vurguladı.